Zet in op koelteplekken
Wat is een koelteplek?
Een koelteplek is een openbare toegankelijke plaats waar mensen verkoeling kunnen vinden tijdens periodes van hitte. Dit kan zowel binnen als buiten zijn:
- Groene ruimtes (parken, bossen, schaduwrijke pleinen)
- Watergebonden locaties (fonteinen, vijvers, zwembaden)
- Openbare gebouwen met of zonder koeling (bibliotheken, buurthuizen, lokale dienstencentra, administratieve gebouwen, religieuze gebouwen)
- Specifiek ingerichte tijdelijke opvanglocaties tijdens hittegolven
Waarom zijn koelteplekken belangrijk?
Hitteperiodes komen steeds vaker voor en hebben een aanzienlijke impact op de gezondheid en het welzijn van burgers. Afkoelen tijdens hitteperiodes is essentieel om de stress die hitte veroorzaakt voor het lichaam te verminderen, zeker voor kwetsbare personen zoals ouderen, kinderen, zwangere vrouwen, personen met chronische ziekten en sociaal geïsoleerde personen. Maar niet elke woning of verblijfplaats blijft langere tijd koel. Daarom zijn koelteplekken, waar de temperatuur tijdens langdurige hitte laag blijft, belangrijk.
Belangrijke kenmerken van een koelteplek binnen
- Een koel binnenklimaat of koeling aanwezig
- Toegankelijk voor iedereen: een koelteplek is gratis en ook toegankelijk voor personen met een beperkte mobiliteit
- Uitgerust met voldoende zit- en rustplaatsen
- Vlot bereikbaar met openbaar vervoer of in de nabijheid van hittekwetsbare buurten
- Herkenbaar
- Beschikbaarheid van gratis drinkwater zodat bezoekers voldoende kunnen drinken
- Aanwezigheid van sanitair
Lokale besturen hebben een sleutelrol!
Lokale besturen hebben een sleutelrol in het ontwikkelen, beheren en toegankelijk maken van koelteplekken.
Concreet kunnen lokale besturen:
- de eigen infrastructuur (zoals bijvoorbeeld bibliotheken, buurthuizen, gemeentehuizen,…) openstellen en aanpassen als koelteplekken
- de publieke ruimte vergroenen en schaduwrijke buitenplekken creëren of versterken (parken, pleinen, speelzones)
- waterinfrastructuur inzetten als verkoelend element (fonteinen, waterspeelpleinen, open zwemzones)
- tijdens hittegolven tijdelijke koelteplekken organiseren en coördineren
- partners (zoals zorginstellingen, verenigingen, private actoren) stimuleren om hun locaties open te stellen
- koelteplekken in kaart brengen én hierover communiceren
Lokale besturen kunnen ervoor zorgen dat koelteplekken strategisch verspreid, toegankelijk en gekend zijn bij alle inwoners.
Tip: Het in kaart brengen en communiceren over koelteplekken naar kwetsbare groepen is een actie die past binnen het ‘Lokaal Gezondheidsplan Warme Dagen’ en het Lokaal Energie en Klimaatbeleid.
Breng koelteplekken in kaart
Zonder een duidelijke kaart blijven koelteplekken vaak ongekend of moeilijk vindbaar, zeker voor kwetsbare groepen. Een goed uitgewerkte kaart zorgt ervoor dat inwoners snel en eenvoudig toegang vinden tot verkoeling op het moment dat ze die het meest nodig hebben.
Voor maximale impact is het belangrijk dat de kaart:
- eenvoudig raadpleegbaar is (online én eventueel offline)
- duidelijk en visueel aantrekkelijk is
- actuele informatie bevat (openingsuren, voorzieningen)
Communiceer actief
Een kaart met koelteplekken alleen is niet voldoende. Communiceer actief, vooral naar kwetsbare groepen.
Betrek zorg- en welzijnsactoren, sociale en buurtgerichte organisaties, eerstelijnsactoren om kwetsbare personen optimaal te bereiken.
Enkele aandachtspunten:
- Gebruik eenvoudige en duidelijke taal
- Werk met visuele ondersteuning
- Gebruik zowel digitale als fysieke communicatiekanalen
- Communiceer tijdig en herhaal de boodschap
Inspiratie
Een aantal lokale besturen ging al zelf aan de slag. Ontdek deze voorbeelden:
- Gent: Drinkwater- en afkoelplekken in Gent | Stad Gent
- Kortrijk: Hitteplan | Kortrijk
- Sint-Niklaas: Verkoelplekken in Sint-Niklaas | Stad Sint-Niklaas
- Oostende: Schaduwplekken in jouw buurt?
- Wetteren: Koelteplekken in Wetteren
Heb je zelf al een kaart met koelteplekken? Wil je andere lokale besturen inspireren?
Deel jouw goede voorbeeld met ons en we voegen het toe aan bovenstaande lijst.